Diş Çekiminden Önce Kan Sulandırıcı İlaçlar Kesilmeli mi?

Yazan: Prof. Dr. Şükrü Akyüz

Kardiyolojide kan sulandırıcı ilaçların cerrahi işlemler öncesi kesilip kesilmemesi hastaya göre değişir. Bu ilaçlar kesilince pıhtı oluşma olasılığı ve dolayısıyla kalp krizi riski artar. Kesilmezse de cerrahi girişim sırasında kanama riski artar. Son karar, pıhtı ve kanama arasında “Bu hastada hangisinin gelişme olasılığı daha fazladır veya hangisi gelişirse klinik sonuçları daha kötü olur?” sorusuna verilen cevaba göre verilir.

Diş ile ilgili olarak, diş çekimi dahil tüm işlemlerde olası bir kanama olayının sonuçları, kalp ve damar komplikasyonlarından daha kötü değildir. Bu nedenle, temel yaklaşım kan sulandırıcı ilaçları kesmemektir. Yani; Aspirin (Coraspin ve Ecopirin vb.), klopidogrel (Plavix vb.), prasugrel (Effient vb.), tikagrelor (Brilinta vb.), varfarin (Warfmadin-eski adıyla Coumadin- vb.) ve NOAK adı verilen yeni nesil ilaçların [apiksaban (Eliquis vb.), dabigatran (Pradaxa vb.), edoksaban (Lixiana vb.) ve rivaroksaban (Xarelto vb.)] işlem öncesi kesilmesi önerilmez. Özetle, diş çekimi dahil tüm diş işlemleri bu ilaçlar devam edilirken yapılır. Kabul etmek gerekir ki; diş etinde kanama süresi uzayacaktır, ancak bunun klinik önemi kalp ve damar komplikasyonları yanında önemsizdir. Kaldı ki; bu diş etindeki kanamanın çözümü de zor değildir. Kanayan diş eti bölgesine uzun süre basmak, yani tampon yapmak veya dikiş atmak sorunu çözer.

Detaylar şöyledir:

Aspirin, klopidogrel, prasugrel ve tikagrelor: Bu ilaçlar özellikle kalp damarına takılmış olan stentlerin pıhtıyla tıkanmaması için hayati önem taşırlar. Rutin alınan saatlerinde ilaçlar alınır ve diş işlemi uygulanır. Kan tahlilinde bakılan INR denilen ölçümünün bu ilaçların kan sulandırıcı etkisiyle alakası yoktur.

Varfarin: İşlemden 3-4 gün önce INR’ye bakılır. Amaç, olası çok yüksek INR değerlerini (>3-3,5) yakalamaktır. Bu çok yüksek INR değerlerinde işlem önerilmez; çünkü gereksiz bir şekilde çok fazla kanama olur. Bu nedenle, böyle bir durumda varfarin kesilir; 2-3 gün sonra INR’ye bir daha bakılır. INR=2-2,5 civarı bir değere düşünce aynı gün işlem yapılır. Bunun en önemli istisnası yapay mekanik kalp kapağı olan hastalardır. Yapay kapağın pıhtı ile tıkanma olasılığı hayati risk teşkil edebileceği için hangi kapak olduğuna göre değişkenlik göstermekle birlikte genellikle INR=2-3,5 arasında ise işlem yapılır.

Diş hekimi konsültasyonlarında pratikte sıkça uygulanan ancak aslında önerilmeyen, yani yanlış olan yaklaşım ise şudur: Rutin olarak, INR <1,5 olana kadar varfarini kesmek ve INR düşünce enoksaparin (Clexan vb.) gibi cilt altına uygulanan kan sulandırıcı iğnelere geçici olarak geçiş yapmak. Bu yaklaşımın pıhtı oluşma riskini kısmen artırdığını artık güncel veriler sayesinde biliyoruz; bu nedenle artık tercih edilmemelidir. Bu yaklaşım yalnızca beyin, omurilik ve retina cerrahisi gibi bazı riskli ameliyat türlerinde tercih edilir. Çünkü, bu ameliyatlarda INR değeri düşmeden ameliyat yapılırsa ve olur da kanama gelişirse bu, felç ve körlük gibi çok ciddi sorunlara neden olabilir. Diş işlemlerinde böylesine ciddi bir risk bulunmaz.

Rivaroksaban ve Edoksaban: Bunlar günde bir kez (tek doz) alınan ilaçlardır. İşlemden önceki gün ilaç rutin saatinde alınır. Ertesi gün diş işlemi ilaç almadan yapılır, ilaç diş işlemi bittikten birkaç saat sonra (veya rutinde akşam alınıyorsa aynı akşam) alınır. INR’nin düşük ya da yüksek çıkması bu ilaçların kan sulandırıcı etkisiyle alakasız olduğundan bu ilaçların takibinde INR kullanılmaz; olur da bir şekilde bakılmışsa çıkan değere göre de karar verilmez.

Dabigatran ve Apiksaban: Bunlar sabah ve akşam olmak üzere günde iki kez alınan ilaçlardır. İşlemden bir gün önceki akşam dozu rutin saatinde alınır. İşlem ertesi sabah, henüz sabah dozu alınmadan yapılır. Böylece işlem, bir önceki akşam verilen ilacın kandaki düzeyinin dolayısıyla kan sulandırıcı etkisinin en az olduğu zamanda yapılmış olur. Sabah dozu ise işlemden 2-3 saat sonra verilecek şekilde geciktirilir. İşlem günü akşamki doz yine rutin saatinde alınır. INR, bu ilaçların da takibinde kullanılmaz.

 

Referanslar

Halvorsen S, Mehilli J, Cassese S, et al; ESC Scientific Document Group. 2022 ESC Guidelines on cardiovascular assessment and management of patients undergoing non-cardiac surgery. Eur Heart J. 2022 Oct 14;43(39):3826-3924

Steffel J, Collins R, Antz M, et al. 2021 European Heart Rhythm Association Practical Guide on the Use of Non-Vitamin K Antagonist Oral Anticoagulants in Patients with Atrial Fibrillation. Europace. 2021 Apr 25:euab065. p.34.tli hasta diş çektirebilir mi, Diş Çekiminden Önce Kan Sulandırıcı İlaçlar Kesilmeli mi?